28 sierpnia 1946 roku o godzinie 6.15, w piwnicy więzienia przy ul. Kurkowej w Gdańsku, komuniści zamordowali Danutę Siedzikównę „Inkę” — sanitariuszkę i łączniczkę 5 Wileńskiej Brygady AK. Do osiemnastych urodzin zabrakło jej zaledwie sześciu dni. Dziś mija 80 lat od tej zbrodni.
Dziewczyna z Podlasia
Urodziła się 3 września 1928 roku w Guszczewinie pod Narewką, na skraju Puszczy Białowieskiej, w rodzinie leśnika. Wojna odebrała jej oboje rodziców. Ojca, Wacława Siedzika, Sowieci wywieźli w 1940 roku do łagru. Zmarł w 1943 roku w Teheranie. Matkę, Eugenię, zamordowało w tym samym roku gestapo.
W grudniu 1943 roku, mając zaledwie piętnaście lat, Danuta wraz z siostrą Wiesławą złożyła przysięgę w Armii Krajowej i przeszła szkolenie sanitarne.1
Aresztowana w czerwcu 1945 roku przez NKWD, została uwolniona z konwoju przez patrol wileńskiej AK. Pozostała w oddziale jako sanitariuszka, łączniczka i wywiadowczyni. W lipcu 1946 roku wyruszyła do Gdańska po lekarstwa dla żołnierzy. Tam, 20 lipca, wpadła w ręce Urzędu Bezpieczeństwa.
Przeszła brutalne śledztwo, ale nikogo nie wydała. 3 sierpnia 1946 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku skazał ją na śmierć, chociaż nie była jeszcze pełnoletnia. Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski.2
Rozstrzelano ją razem z podporucznikiem Feliksem Selmanowiczem „Zagończykiem”. Żołnierze plutonu egzekucyjnego strzelali z odległości zaledwie trzech kroków, lecz żaden nie trafił jej śmiertelnie. „Inkę” dobił strzałem w głowę dowódca plutonu.
Według relacji obecnego przy egzekucji ks. Mariana Prusaka jej ostatnie słowa brzmiały: „Niech żyje Polska! Niech żyje »Łupaszko«!”.3 W grypsie do bliskich napisała:
„Jest mi smutno, że muszę umierać. Powiedzcie mojej babci, że zachowałam się jak trzeba”.
Miejsce pochówku „Inki” odnaleziono dopiero w 2014 roku na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku. Państwowy pogrzeb Danuty Siedzikówny i Feliksa Selmanowicza odbył się 28 sierpnia 2016 roku — dokładnie w 70. rocznicę ich śmierci.4
Brański wątek
Historia „Inki” ma również swój brański rozdział. To właśnie w Kiersnowie koło Brańska w kwietniu 1945 roku reaktywowano 5 Wileńską Brygadę AK — oddział, w którym służyła jako sanitariuszka 4 szwadronu.
Pamięć o niej od lat podtrzymują brańscy harcerze. W 2010 roku w Brańsku powstała drużyna harcerska, którą stworzył i prowadził do 2017 roku druh Mieczysław Korzeniewski. Rozkazem nr 2/2015 z 16 kwietnia 2015 roku 15 Wielopoziomowej Drużynie Harcerskiej z Brańska nadano imię „Inki”:
„Z dniem 16.04.2015 15 WDH z Brańska nadaję imię „Inka”.
Celem nadania imienia jest kultywowanie pamięci o Danucie Siedzikównie – bohaterskiej uczestniczce walk o niepodległość Polski, łączniczce i sanitariuszce 4 szwadronu V Wileńskiej Brygady AK, która została reaktywowana w Kiersnowie koło Brańska w kwietniu 1945 roku.
Cześć jej Pamięci!
dh pwd. M. Korzeniewski”
— Rozkaz nr 2/2015 z 16 kwietnia 2015 roku
Brańscy harcerze nie ograniczyli się jednak do noszenia imienia bohaterki. Reprezentowali Brańsk podczas państwowych pogrzebów żołnierzy podziemia niepodległościowego: mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” w Warszawie 24 kwietnia 2016 roku, a także Feliksa Selmanowicza „Zagończyka” i Danuty Siedzikówny „Inki” w Gdańsku 28 sierpnia tego samego roku.
Dziś drużynę noszącą to samo imię prowadzi druhna Lucyna Oleksiewicz. Bieżące relacje z jej działalności można śledzić na profilu „Harcerze Inki z Brańska”. Archiwum dawnej drużyny pozostaje dostępne na stronie zhp.bransk.eu oraz na profilu „ZHP Brańsk”.
W 80. rocznicę śmierci Danuty Siedzikówny warto pamiętać nie tylko o jej odwadze i wierności złożonej przysiędze. Warto pamiętać również, że jeden z ważnych rozdziałów historii brygady, w której służyła, rozpoczął się w Kiersnowie pod Brańskiem — i że w Brańsku pamięć o „Ince” wciąż ma swoich strażników.
Przypisy
- Instytut Pamięci Narodowej, „Rocznica wykonania wyroku śmierci na Danucie Siedzikównie »Ince«”. ↩
- Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, „Sprawa karna przeciwko Danucie Siedzikównie ps. »Inka«”. ↩
- Dzieje.pl, „Rocznica egzekucji »Inki«, 17-letniej sanitariuszki AK”. ↩
- Instytut Pamięci Narodowej, „Pożegnaliśmy bohaterów. Uroczystości pogrzebowe Danuty Siedzikówny »Inki« i Feliksa Selmanowicza »Zagończyka«”. ↩
- Instytut Pamięci Narodowej, „Pożegnanie płk. Zygmunta Szendzielarza »Łupaszki« — Warszawa, 24 kwietnia 2016”. ↩