9 lipca 2026 roku w Widziszkach na Litwie odbyły się uroczyste obchody 130. rocznicy urodzin ppłk. Władysława Żwańskiego ps. „Błękit” – Komendanta Okręgu Białostockiego Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, jednego z najwybitniejszych dowódców polskiego powojennego podziemia niepodległościowego. W miejscu jego narodzin spotkali się przedstawiciele władz państwowych, Wojska Polskiego, instytucji pamięci narodowej, organizacji społecznych oraz Polacy z Litwy i Polski, aby wspólnie oddać hołd Bohaterowi.
Obchody były inicjatywą Stowarzyszenia Narodowe Zjednoczenie Wojskowe Okręg Chrobry, które od wielu miesięcy przygotowywało wydarzenie we współpracy z Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Instytutem Pamięci Narodowej oraz Związkiem Polaków na Litwie. Główną inicjatorką i koordynatorką uroczystości była Ewa Szakalicka ze Stowarzyszenia NZW Okręg Chrobry, dzięki której jubileuszowe obchody odbyły się właśnie w rodzinnych Widziszkach – miejscu, gdzie 130 lat temu rozpoczęła się historia życia przyszłego dowódcy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
Hołd w miejscu narodzin Bohatera
Kościół pw. Świętej Trójcy w Widziszkach wypełnił się wiernymi, przedstawicielami organizacji patriotycznych, rodziną ppłk. Żwańskiego oraz licznymi gośćmi z Polski i Litwy.
Uroczystości rozpoczęły się Mszą Świętą sprawowaną przez ks. Jarosława Spirydowicza w intencji odnalezienia szczątków ppłk. Władysława Żwańskiego „Błękita”, którego miejsce pochówku do dziś pozostaje nieznane.
Liturgia miała wyjątkowo podniosły charakter. Oprawę zapewniła wojskowa asysta honorowa z udziałem żołnierzy 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej im. gen. bryg. Władysława Liniarskiego „Mścisława”. W świątyni obecna była chorągiew Brygady oraz poczty sztandarowe Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Okręg Chrobry i Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej. Ceremoniał wojskowy wzbogaciła oprawa muzyczna przygotowana przez Stowarzyszenie NZW Okręg Chrobry – sygnały wojskowe wykonywał trębacz, a najważniejszym momentom liturgii towarzyszył werbel, nadając uroczystości niepowtarzalną oprawę ceremonialną.
Szczególnie wzruszającym momentem było wniesienie portretu ppłk. Władysława Żwańskiego przez najmłodszego przedstawiciela rodziny oraz prezentacja zachowanych odznaczeń wojskowych Bohatera.
List Prezydenta RP
Szczególnym momentem uroczystości było odczytanie listu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego, skierowanego do uczestników obchodów.
Prezydenta reprezentował jego doradca Jan Józef Kasprzyk, który odczytał okolicznościowe przesłanie. W swoim liście Prezydent podkreślił znaczenie pamięci o Żołnierzach Niezłomnych oraz podziękował organizatorom za pielęgnowanie dziedzictwa polskiego podziemia niepodległościowego.
Historia i pamięć
Po odczytaniu listu Prezydenta RP artystycznym dopełnieniem uroczystości był występ Chóru „Moderato” z Mejszagoły pod kierownictwem Wioletty Leonowicz. Chór zaprezentował repertuar patriotyczny i wileński, który spotkał się z ciepłym przyjęciem zgromadzonych.
Następnie głos zabrał Tomasz Jakub Żwański, który w imieniu rodziny podziękował organizatorom oraz wszystkim uczestnikom za pamięć o swoim dziadku i za zorganizowanie obchodów w jego rodzinnych Widziszkach.
Kolejnym, niezwykle symbolicznym momentem było wręczenie Januszowi Władysławowi Żwańskiemu Krzyża św. Kazimierza Królewicza. Odznaczenie przekazał Zbigniew Rutkowski – działacz opozycji antykomunistycznej, represjonowany z powodów politycznych oraz członek Stowarzyszenia „Solidarność Walcząca”.
W dalszej części uroczystości wystąpili Ewa Szakalicka, Adrianna Garnik, Teresa Sołowjowa oraz Mieczysław Korzeniewski. W swoich przemówieniach podkreślali znaczenie zachowania pamięci o ppłk. Władysławie Żwańskim „Błękicie”, potrzebę dalszych badań nad jego losami oraz rolę współpracy środowisk patriotycznych z Polski i Litwy w pielęgnowaniu wspólnego dziedzictwa historycznego.
Uroczystości przy miejscu pamięci
Dalsza część obchodów odbyła się przy symbolicznym miejscu pamięci narodowej na terenie przykościelnym.
Po wspólnym odśpiewaniu hymnów Litwy i Polski delegacje złożyły wieńce i kwiaty oraz zapaliły znicze. Symboliczny płomień stał się wyrazem pamięci, wdzięczności i zobowiązania do pielęgnowania prawdy o ppłk. Władysławie Żwańskim „Błękicie” oraz wszystkich Żołnierzach Niezłomnych.
Zwieńczeniem uroczystości była wspólnie odmówiona Modlitwa Narodowych Sił Zbrojnych, po której odegrano wojskowy sygnał „Cisza”. W skupieniu i zadumie uczestnicy oddali hołd bohaterom, którzy do końca pozostali wierni Bogu i Ojczyźnie.
Liczni goście z Polski i Litwy
Obchody zgromadziły przedstawicieli administracji państwowej, samorządów, organizacji społecznych i środowisk patriotycznych.
Obecni byli m.in. doradca Prezydenta RP Jan Józef Kasprzyk, poseł na Sejm RP Jan Dziedziczak, konsul RP w Wilnie Zbigniew Ciosek, przedstawiciele 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej z mjr. Łukaszem Wilczewskim, rodzina ppłk. Władysława Żwańskiego, przedstawiciele Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Związku Polaków na Litwie, Muzeum Dom Rodziny Pileckich, samorządów z Polski oraz licznych organizacji patriotycznych.
Pierwszy tak duży hołd oddany „Błękitowi” w jego rodzinnych Widziszkach
Tegoroczne obchody miały wymiar szczególny. Po raz pierwszy 130. rocznica urodzin ppłk. Władysława Żwańskiego została uczczona w tak szerokim gronie właśnie w miejscu jego narodzin. Była to również pierwsza od dziesięcioleci Msza Święta w języku polskim odprawiona w zabytkowym kościele pw. Świętej Trójcy w Widziszkach – świątyni ufundowanej przez rodzinę Kossków, od pokoleń wpisanej w historię tej ziemi i miejscowej społeczności.
Organizacja uroczystości była efektem wielomiesięcznych przygotowań oraz współpracy instytucji państwowych, organizacji społecznych i środowisk polskich z Polski i Litwy. Szczególną rolę w przygotowaniu wydarzenia odegrała Ewa Szakalicka – inicjatorka obchodów i główna koordynatorka przedsięwzięcia ze Stowarzyszenia Narodowe Zjednoczenie Wojskowe Okręg Chrobry. To dzięki jej zaangażowaniu i współpracy z partnerami uroczystości odbyły się właśnie w rodzinnych Widziszkach, przywracając temu miejscu należne znaczenie w pamięci o ppłk. Władysławie Żwańskim „Błękicie”.
Uroczystości w Widziszkach były nie tylko wspomnieniem wybitnego dowódcy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, lecz także wyrazem troski o zachowanie polskiego dziedzictwa na Wileńszczyźnie i przypomnieniem, że obowiązkiem współczesnych pokoleń jest pielęgnowanie pamięci o tych, którzy do końca pozostali wierni Niepodległej.
📺 Nagrania z uroczystości
Zapis uroczystości udostępniony przez Wilnotekę,
Relację z wydarzenia przygotowała również TVP Wilno.